Prokalcytonina, złożony ze 116 aminokwasów polipeptydowy prohormon kalcytoniny, stała się bardzo czułym biomarkerem wspomagającym rozpoznawanie sepsy bakteryjnej. Jest on syntetyzowany głównie przez komórki C tarczycy oraz, w mniejszym stopniu, przez tkankę neuroendokrynną innych narządów, np. płuc i jelit. Prawidłowe stężenia prokalcytoniny we krwi są bardzo niskie.
Jednakże produkcja może być stymulowana w niemalże każdym narządzie przez cytokiny prozapalne, a zwłaszcza endotoksyny bakteryjne, co powoduje uwolnienie dużych ilości prokalcytoniny do krwi.
Sprawia to, że stężenia prokalcytoniny można wykorzystać jako biomarker ciężkiego stanu zapalnego, zakażenia i sepsy. Im wyższe stężenie PCT, tym wyższe prawdopodobieństwo infekcji ustrojowej i sepsy [1].
W nowym konsensusie ponownie zdefiniowano sepsę jako uszkodzenie narządu związane z zakażeniem. Wskazuje to na istnienie zapotrzebowania na czułe biomarkery zakażenia i zaburzeń czynności narządów, które wspomagałyby wczesne wykrywanie i leczenie sepsy [2].
W niedawnej publikacji autorstwa Sager i wsp. przedstawiono zalecenia dotyczące antybiotykoterapii u pacjentów oddziałów SOR i OIT z podejrzeniem zakażenia lb sepsy na podstawie stężeń PCT. Patrz rysunki 1 i 2 poniżej [3].
Ponadto wytyczne kampanii Surviving Sepsis Campaign (SSC) z 2016 r. zalecają wykorzystanie PCT jako narzędzia kierującego i optymalizującego antybiotykoterapię [4].
Proponowany algorytm PCT w przypadku pacjentów SOR z podejrzeniem zakażenia układu oddechowego
RYS. 1: Na podstawie Sager R et al. Procalcitonin-guided diagnosis PCT and antibiotic stewardship revisited. BMC Medicine 2017; 15:15. Skróty: CAP: Pozaszpitalne zapalenie płuc; PSI: Wskaźnik ciężkości zapalenia płuc; CURB: Skala CURB dotycząca zaburzeń świadomości, mocznika, częstości oddechów i ciśnienia tętniczego krwi; POChP; przewlekła obturacyjna choroba płuc; GOLD: Skala Global Initiative for Chronic Obstructive Lung Disease (globalna inicjatywa na rzecz przewlekłej obturacyjnej choroby płuc)
Proponowany algorytm PCT dla pacjentów OIT z podejrzeniem sepsy
RYS. 2: Na podstawie Sager R et al. Procalcitonin-guided diagnosis and antibiotic stewardship revisited. BMC Medicine 2017; 15:15
Bardzo czuły biomarker
W związku z wysoką czułością względem najczęściej występujących typów infekcji prokalcytonina jest dobrze znana jako bardzo czuły biomarker wspomagający diagnostykę — lub wykluczanie — sepsy bakteryjnej, który charakteryzuje się wysoką ujemną wartością predykcyjną przekraczającą 95% [5].
W porównaniu z białkiem C-reaktywnym (CRP) — innym biomarkerem stosowanym często w celu ułatwienia rozpoznawania ustrojowego stanu zapalnego lub zakażenia — prokalcytonina charakteryzuje się lepszą biokinetyką przejawiającą się wcześniejszym wzrostem stężeń w przypadku infekcji bakteryjnej lub sepsy oraz szybszym spadkiem po opanowaniu zakażenia [6].
Ta korzystna kinetyka umożliwia potencjalnie wcześniejsze rozpoznanie sepsy i lepsze monitorowanie jej postępu [2, 6, 7].
Wczesna antybiotykoterapia
W przypadku podejrzenia zakażenia należy rozważyć nieopóźnioną i odpowiednią antybiotykoterapię. Z rozpoczęciem tego rodzaju terapii należy poczekać na wyniki posiewu krwi w kierunku obecności drobnoustrojów.
Ponieważ na wyniki posiewu krwi trzeba czasem czekać kilka dni, a ponadto są one związane z ograniczoną dokładnością diagnostyczną w przypadku zakażeń, stężenie PCT może ułatwić lekarzowi rozpoczęcie wczesnej antybiotykoterapii u pacjentów z podejrzeniem zakażenia [3–5].
Prokalcytonina, złożony ze 116 aminokwasów polipeptydowy prohormon kalcytoniny, stała się bardzo czułym biomarkerem wspomagającym rozpoznawanie sepsy bakteryjnej. Jest on syntetyzowany głównie przez komórki C tarczycy oraz, w mniejszym stopniu, przez tkankę neuroendokrynną innych narządów, np. płuc i jelit. Prawidłowe stężenia prokalcytoniny we krwi są bardzo niskie.
Jednakże produkcja może być stymulowana w niemalże każdym narządzie przez cytokiny prozapalne, a zwłaszcza endotoksyny bakteryjne, co powoduje uwolnienie dużych ilości prokalcytoniny do krwi.
Sprawia to, że stężenia prokalcytoniny można wykorzystać jako biomarker ciężkiego stanu zapalnego, zakażenia i sepsy. Im wyższe stężenie PCT, tym wyższe prawdopodobieństwo infekcji ustrojowej i sepsy [1].
W nowym konsensusie ponownie zdefiniowano sepsę jako uszkodzenie narządu związane z zakażeniem. Wskazuje to na istnienie zapotrzebowania na czułe biomarkery zakażenia i zaburzeń czynności narządów, które wspomagałyby wczesne wykrywanie i leczenie sepsy [2].
W niedawnej publikacji autorstwa Sager i wsp. przedstawiono zalecenia dotyczące antybiotykoterapii u pacjentów oddziałów SOR i OIT z podejrzeniem zakażenia lb sepsy na podstawie stężeń PCT. Patrz rysunki 1 i 2 poniżej [3].
Ponadto wytyczne kampanii Surviving Sepsis Campaign (SSC) z 2016 r. zalecają wykorzystanie PCT jako narzędzia kierującego i optymalizującego antybiotykoterapię [4].
Proponowany algorytm PCT w przypadku pacjentów SOR z podejrzeniem zakażenia układu oddechowego
RYS. 1: Na podstawie Sager R et al. Procalcitonin-guided diagnosis PCT and antibiotic stewardship revisited. BMC Medicine 2017; 15:15. Skróty: CAP: Pozaszpitalne zapalenie płuc; PSI: Wskaźnik ciężkości zapalenia płuc; CURB: Skala CURB dotycząca zaburzeń świadomości, mocznika, częstości oddechów i ciśnienia tętniczego krwi; POChP; przewlekła obturacyjna choroba płuc; GOLD: Skala Global Initiative for Chronic Obstructive Lung Disease (globalna inicjatywa na rzecz przewlekłej obturacyjnej choroby płuc)
Proponowany algorytm PCT dla pacjentów OIT z podejrzeniem sepsy
RYS. 2: Na podstawie Sager R et al. Procalcitonin-guided diagnosis and antibiotic stewardship revisited. BMC Medicine 2017; 15:15
Bardzo czuły biomarker
W związku z wysoką czułością względem najczęściej występujących typów infekcji prokalcytonina jest dobrze znana jako bardzo czuły biomarker wspomagający diagnostykę — lub wykluczanie — sepsy bakteryjnej, który charakteryzuje się wysoką ujemną wartością predykcyjną przekraczającą 95% [5].
W porównaniu z białkiem C-reaktywnym (CRP) — innym biomarkerem stosowanym często w celu ułatwienia rozpoznawania ustrojowego stanu zapalnego lub zakażenia — prokalcytonina charakteryzuje się lepszą biokinetyką przejawiającą się wcześniejszym wzrostem stężeń w przypadku infekcji bakteryjnej lub sepsy oraz szybszym spadkiem po opanowaniu zakażenia [6].
Ta korzystna kinetyka umożliwia potencjalnie wcześniejsze rozpoznanie sepsy i lepsze monitorowanie jej postępu [2, 6, 7].
Wczesna antybiotykoterapia
W przypadku podejrzenia zakażenia należy rozważyć nieopóźnioną i odpowiednią antybiotykoterapię. Z rozpoczęciem tego rodzaju terapii należy poczekać na wyniki posiewu krwi w kierunku obecności drobnoustrojów.
Ponieważ na wyniki posiewu krwi trzeba czasem czekać kilka dni, a ponadto są one związane z ograniczoną dokładnością diagnostyczną w przypadku zakażeń, stężenie PCT może ułatwić lekarzowi rozpoczęcie wczesnej antybiotykoterapii u pacjentów z podejrzeniem zakażenia [3–5].
